Tools voor creativiteit

Home > Beeldaspecten > Ruimte > Ruimtesuggestie

Ruimtesuggestie

Een schilderij of tekening heeft twee dimensies: lengte en breedte. Hoe breng je op een plat vlak de suggestie van een derde dimensie aan? Hoe geef je de indruk dat je meters diep in een landschap of interieur in kan kijken? Hoe plaats je mensen en objecten in deze ruimte?Je kan op verschillende manieren die platheid doorbreken en de indruk van diepte oproepen.

In dit beeld lees je allerlei manieren om ruimte te suggereren:

- afsnijding van de tafel door de rechter beeldrand
- overlapping van de stoel en twee figuren door de tafel
- lijnperspectief in de zijmuur
- plasticiteit door licht- en schaduwinval vanuit het venster op de voorwerpen en figuren,
- repoussoir: via de donkere grote tafel wordt je oog geleid naar het lichtere kleinere tafereel achteraan

 

Zelfs in een abstract beeld kan je ruimtelijkheid oproepen:

Hier is ruimtesuggestie toegepast door overlapping van het zwarte vlak door de kleurvlakken, door verkorting van het zwarte vlak, door kleinere balken achter het rode vierkant. De kleuren springen naar voren of wijken naar achteren. De richting van de lijnen en vlakken suggereren beweging in de witte ruimte – vallen, zweven, omhoog schieten, trillen, dwarrelen?

 

Voorbeelden van Ruimtesuggestie

beeldend aspect: vlakke vorm

Afsnijding

Een voorwerp kan zó groot zijn of zo uit het centrum geplaatst zijn, dat het niet past in het beeldvlak. De beeldrand snijdt de tafel af, die gaat buiten het kader verder (en je ‘denkt’ dit zelf ‘af’). Het centrum van het beeldvlak, de traditionele belangrijkste plaats, kan daarbij leeg blijven.

Voorbeelden van Afsnijding

beeldend aspect: ruimtelijke vorm

Overlapping

Als een voorwerp achter een ander voorwerp staat, verandert de vorm. Ondanks dat er een ‘hap’ uit is, maak je de vorm in je hoofd af en weet je dat ze achter elkaar staan (of over elkaar liggen).

Voorbeelden van Overlapping

beeldend aspect: organische vorm

Indeling

Bij indeling is een compositie ingedeeld in plans of niveaus. Bijvoorbeeld een schilderij van een landschap heeft een voorplan, midden plan en achterplan. Het verste plan is de achtergrond en ligt het hoogste in het beeldvlak.

Voorbeelden van Indeling

beeldend aspect: geometrische vorm

Repoussoir

Een Rrepoussioir is een sterk afgesneden vorm op de voorgrond waar je langs of onder door kijkt naar de achtergrond. Het effect is dat de achtergrond verder weg lijkt: repoussoir betekent letterlijk ‘wegdrukken’. Vaak contrasteert de donkere vorm met de lichte, verre achtergrond.

Voorbeelden van Repoussoir

beeldend aspect: symmetrsiche vorm

Verkleining

Wat verder weg is in de ruimte, oogt kleiner. Als een voorwerp kleiner geschilderd is dan het andere, dan leest dat als deze verder weg is.

Voorbeelden van Verkleining

beeldend aspect: open vorm

Verkorting

Bij verkorting toon je bijvoorbeeld een voorwerp vanuit een positie waardoor het naar je toe lijkt te komen.
Het principe blijft: wat vooraan is lijkt groter dan wat naar achteren gaat. Als je een persoon tekent die een arm naar je toesteekt is de hand veel groter in verhouding met het hoofd en is de arm korter dan hij in werkelijkheid is.

Voorbeelden van Verkorting

beeldend aspect: samengestelde vorm

Plasticiteit

Wanneer je bij het tekenen of schilderen van een voorwerp of een lichaam het accent legt op licht en schaduw, dan verhoog je de ruimtelijkheid, de tastbaarheid van een voorwerp of lichaam. Door plasticiteit lijkt een voorwerp minder plat en je voelt de ruimtelijke vorm meer aan. Een platte cirkel verandert in een bol bij het aanbrengen van schaduwovergangen.

Voorbeelden van Plasticiteit

beeldend aspect: gesloten vorm

Lijnperspectief

Lijnperspectief is een mathematische manier om de illusie van ruimte te wekken op een plat vlak. Bij lijnperspectief gaan alle elementen langs evenwijdige lijnen naar een punt op de horizon toe, het vluchtpunt. Je kan lijnperspectief goed gebruiken als je een realistisch tafereel wilt tonen, zoals een stad.

Voorbeelden van Lijnperspectief

beeldend aspect: enkelvoudige vorm

Atmosferisch perspectief

Hoe verder je kijkt in een landschap hoe minder details je kan zien. Dit verschijnsel kan je gebruiken in je tekening of schilderij: hoe dichterbij hoe scherper en duidelijker de vormen en de texturen. Hoe verder weg, hoe meer vervaging.

Ook kleur werkt mee bij atmosferisch perspectief: van helder vooraan naar doffer achteraan, van warm vooraan naar kouder achteraan. Wanneer je in een landschap het bos in de verte wat blauwer maakt, ontstaat een gevoel van diepte.

 

Voorbeelden van Atmosferisch perspectief

beeldend aspect: massieve vorm

Standpunt

Het standpunt van waaruit jij schildert heeft een ander effect op het tafereel. Je kan een beeld vanuit de hoogte bekijken, op ooghoogte of laag bij de grond.

Voorbeelden van Standpunt

beeldend aspect: enkelvoudige vorm

Omklapping

Omklapping gaat in tegen de wetten van de ruimtesuggestie: je kan alle zijdes van een voorwerp tegelijk laten zien in één beeld. Dat deden de kubisten en dat zie je ook bij Oude Egyptische kunst.

Voorbeelden van Omklapping